Tổng quan tỉnh Ninh Bình mới sau khi sáp nhập Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình. Cập nhật địa lý, khí hậu, dân số, kinh tế, du lịch và thời tiết mới nhất 2025.

Lịch Sử

Đất Kinh Đô
Nghìn Năm Lịch Sử

Từ kinh đô Hoa Lư của vua Đinh–Lê thế kỷ X, qua bề dày văn hiến phố Hiến Hà Nam, đến đền Trần Nam Định linh thiêng — tỉnh Ninh Bình mới chứa đựng chiều sâu lịch sử nghìn năm dày đặc nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ, nay hội tụ thành "đô thị di sản thiên niên kỷ".

🏯
968 – 1009
Kinh Đô Hoa Lư — Đại Cồ Việt Đầu Tiên
Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, lập nhà nước Đại Cồ Việt đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, chọn Hoa Lư (nay thuộc TP Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) làm kinh đô. Thành Hoa Lư được bảo vệ bởi hệ thống núi đá vôi thiên nhiên hiểm trở — "tường thành tự nhiên" độc đáo nhất Đông Nam Á. Đền Đinh và Đền Lê được xây dựng để tôn vinh hai triều đại đầu tiên thống nhất đất nước.
⛵
Thế kỷ XI–XIV
Tràng An — Hành Cung Kháng Nguyên Mông
Thời Trần, hệ thống hang động và núi đá Tràng An được chọn làm hành cung Vũ Lâm — căn cứ chiến lược trong ba lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông thế kỷ XIII. Vùng Tràng An–Tam Cốc trở thành biểu tượng của ý chí bảo vệ chủ quyền và trở thành Di sản UNESCO năm 2014.
🏅
Thế kỷ XIV–XIX
Nam Định — Trung Tâm Kinh Tế & Văn Hóa Đồng Bằng
Nam Định là tỉnh công nghiệp đầu tiên Việt Nam với nhà máy dệt 1889 (dưới thời Pháp), trung tâm giáo dục và thương mại của Nam đồng bằng Bắc Bộ. Đền Trần (phủ Thiên Trường) — nơi thờ 14 vị vua Trần — trở thành lễ hội khai ấn Đền Trần rằm tháng Giêng nổi tiếng nhất Việt Nam, thu hút hàng chục vạn người mỗi năm.
⛪
1891
Nhà Thờ Đá Phát Diệm — Kiến Trúc Á–Âu Duy Nhất
Cụm nhà thờ Phát Diệm (Kim Sơn, Ninh Bình) được hoàn thành năm 1891, là kỳ quan kiến trúc kết hợp Á–Âu độc đáo nhất Đông Nam Á: kiến trúc Gothic phương Tây được xây dựng hoàn toàn bằng đá núi và gỗ theo lối nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Được coi là một trong những nhà thờ Công giáo đẹp nhất châu Á.
🏆
2014
Tràng An — Di Sản UNESCO Kép Duy Nhất Đông Nam Á
Ngày 23/6/2014, Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa VÀ Thiên nhiên Thế giới cùng lúc — di sản kép đầu tiên và duy nhất tại Đông Nam Á, rất hiếm trên thế giới. Diện tích di sản 6,226 ha với hàng trăm hang động, 250 triệu năm địa chất karst và giá trị văn hóa cố đô Hoa Lư lịch sử.
🔀
01/7/2025
Tỉnh Ninh Bình Mới — NQ 202/2025/QH15
Hà Nam + Nam Định + Ninh Bình = Tỉnh Ninh Bình mới. Diện tích 3,942.62 km², dân số 4,412,264 người, 129 đơn vị hành chính (97 xã + 32 phường). NQ 1674/NQ-UBTVQH15. Giảm 269 đơn vị cấp xã. Mục tiêu 2030: thành phố trực thuộc Trung ương — đô thị di sản thiên niên kỷ đầu tiên của Việt Nam.
🔀 NQ 202/2025/QH15 · NQ 1674/NQ-UBTVQH15 · 01/7/2025
Ninh Bình Mới
= Hà Nam + Nam Định + Ninh Bình
Ba vùng đất hội tụ: Hà Nam (cổng trời phía Nam Hà Nội, công nghiệp FDI, Tam Chúc), Nam Định (phở gốc, dệt trăm năm, Đền Trần), Ninh Bình (Tràng An UNESCO, Hoa Lư, Bái Đính) — tạo thành trung tâm di sản–công nghiệp–du lịch lớn nhất miền Bắc.
Ninh Bình cũ
~1,387 km²
~1M dân · Tràng An · Hoa Lư
Nam Định
~1,652 km²
~1.88M dân · Phở bò · Đền Trần
Hà Nam
~860 km²
~0.9M dân · Tam Chúc · FDI
UNESCO Kép
Tràng An — 2014
Duy nhất Đông Nam Á đạt cả văn hóa lẫn thiên nhiên
7.2M
Khách 6T/2025
+19% · Doanh thu 7,715 tỷ · +32% so cùng kỳ
5,000+
Di Tích Lịch Sử
Nhiều nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ sau sáp nhập
129
Đơn Vị Hành Chính
97 xã + 32 phường · Giảm 269 đơn vị
 
Dân Số

4.4 Triệu Người
Nam Đồng Bằng Bắc Bộ

Tỉnh Ninh Bình mới là tỉnh đông dân và quy mô lớn bậc nhất vùng đồng bằng sông Hồng — hội tụ ba cộng đồng với truyền thống làm lúa, làm nghề và làm di sản đặc sắc. Dân tộc Mường bản địa ở Nho Quan góp thêm bản sắc văn hóa vùng miền núi thấp.

4,412,264
Dân Số Chính Thức
Theo NQ 202/2025/QH15 · 12/6/2025
3,942.62
km² · Diện Tích
Xếp thứ 17/34 tỉnh thành cả nước
~1,119
Người/km²
Mật độ cao · Tập trung vùng đồng bằng
GRDP 271,641
Tỷ Đồng (3 tỉnh 2023)
Tăng 2 con số 6T/2025 · Mục tiêu TP TW 2030

Cơ Cấu Dân Tộc

Kinh96.8%
 
Mường (Nho Quan)2.4%
 
Tày, Thái, Khác0.8%
 
Người Kinh Đồng Bằng
Cư dân đồng bằng Bắc Bộ thuần nông — truyền thống trồng lúa nước, nghề dệt chiếu cói Kim Sơn, nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân, nghề làm phở Nam Định nức tiếng toàn quốc.
Người Mường — Nho Quan
Người Mường bản địa ở vùng núi thấp Nho Quan với văn hóa cồng chiêng, nhà sàn truyền thống và nghề dệt thổ cẩm — kho văn hóa phi vật thể quý giá bổ sung thêm cho bộ sưu tập di sản khổng lồ của tỉnh Ninh Bình mới.
Cộng Đồng Công Giáo Lớn
Ninh Bình và Nam Định là hai tỉnh có cộng đồng Công giáo đông đảo nhất miền Bắc — đặc biệt vùng Kim Sơn, Phát Diệm với 90%+ dân số theo đạo, tạo nên kiến trúc nhà thờ đá đặc sắc và văn hóa Á–Âu độc đáo.
 
Địa Lý

Cổng Trời Phía Nam
Đồng Bằng Bắc Bộ

Tỉnh Ninh Bình mới nằm ở vị trí chiến lược "cổng trời" phía Nam đồng bằng sông Hồng — giáp Hà Nội, Phú Thọ (Bắc), Thanh Hóa (Nam), Hưng Yên (Đông) và Biển Đông. Địa hình đa dạng độc đáo: đồng bằng phù sa, vùng bán sơn địa núi đá vôi karst, biển Kim Sơn và vùng núi thấp Nho Quan.

 
Bản Đồ Tỉnh Ninh Bình Mới
HÀ NAM (Tam Chúc · Kim Bảng) NINH BÌNH CŨ (Tràng An · Hoa Lư) NAM ĐỊNH (Phở · Đền Trần) Kim Sơn · Biển TP Ninh Bình (Tỉnh lỵ) TP Nam Định TP Phủ Lý Tràng An Bái Đính BIỂN ĐÔNG sông Đáy Tỉnh lỵ Ninh Bình cũ Hà Nam Nam Định
⛰️
Núi Đá Vôi Karst — Địa Mạo Độc Đáo
Vùng Tràng An–Tam Cốc–Hoa Lư có hệ thống núi đá vôi karst 250 triệu năm tuổi — đặc trưng nhất Đông Nam Á với hàng trăm hang động, thung lũng ngập nước và hồ đầm kín. Đây là mô hình karst bờ biển rút lui lý tưởng nhất thế giới cho nghiên cứu địa chất.
🌾
Đồng Bằng Phù Sa — Vựa Lúa Đồng Bằng
Vùng Nam Định và Hà Nam là đồng bằng phù sa màu mỡ, được bồi đắp bởi hệ thống sông Hồng, sông Đáy, sông Ninh Cơ. Đây là vựa lúa truyền thống và vùng nông nghiệp chiêm trũng đặc trưng Bắc Bộ với 2–3 vụ lúa/năm.
🌊
Bờ Biển Kim Sơn — Nuôi Trồng Thủy Sản
Huyện Kim Sơn có bờ biển dài ~18km với vùng đệm sinh thái rừng ngập mặn và bãi cát bồi mở rộng hàng năm. Đây là vùng nuôi ngao, tôm, cua lớn nhất Ninh Bình, nổi tiếng với Vườn Quốc gia Cồn Nổi và hệ sinh thái ven biển phong phú.
🌲
Vườn QG Cúc Phương — Rừng Nguyên Sinh
Vườn Quốc gia Cúc Phương (Nho Quan, Ninh Bình) là rừng nguyên sinh lớn nhất miền Bắc với diện tích 22,408 ha, là nơi sinh sống của hơn 2,000 loài thực vật và 671 loài động vật — Trung tâm cứu hộ linh trưởng nổi tiếng toàn cầu với voọc mông trắng cực kỳ quý hiếm.
 
Văn Hoá & Du Lịch

Di Sản
Dày Đặc Nhất Bắc Bộ

Tỉnh Ninh Bình mới hội tụ hơn 5,000 di tích lịch sử — dày đặc nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ: Tràng An UNESCO kép, cố đô Hoa Lư nghìn năm, Bái Đính hoành tráng, Tam Chúc huyền ảo, Cúc Phương rừng nguyên sinh, Phát Diệm Gothic đá vôi, Đền Trần linh thiêng. Năm 2025 đón hơn 14 triệu lượt khách.

⛵
UNESCO Kép · Di sản duy nhất ĐNA
Tràng An · Tam Cốc · Bích Động
Di sản Văn hóa VÀ Thiên nhiên Thế giới kép 2014 — duy nhất Đông Nam Á. Hàng trăm hang động nước, thung lũng ngập, địa chất karst 250 triệu năm. Thuyền chèo qua 3 hang tối huyền ảo Tam Cốc, thăm chùa treo vách đá Bích Động. Mùa lúa chín tháng 9–10 cảnh quan ngoạn mục nhất.
⛵ UNESCO Kép 2014
🏯
Kinh đô Đại Cồ Việt · Thế kỷ X
Cố Đô Hoa Lư
Kinh đô đầu tiên của nhà nước Việt Nam thống nhất — nơi vua Đinh Tiên Hoàng xưng đế năm 968, tiếp đến vua Lê Đại Hành dẹp Tống xây cố đô vững chắc. Đền Đinh, Đền Lê kiến trúc cổ kính ngàn năm. Lễ hội cờ lau thập bát phiên (tháng 3 âm lịch) tái hiện huyền thoại "cờ lau tập trận" thuở ấu thơ vua Đinh.
🏯 Di Tích QG Đặc Biệt
🛕
Chùa lớn nhất Đông Nam Á
Chùa Bái Đính
Quần thể chùa Bái Đính (539 ha) — chùa lớn nhất Đông Nam Á với hàng loạt kỷ lục: tượng Phật đồng lớn nhất ĐNA, 500 tượng La Hán đá xanh, chuông đồng nặng nhất Việt Nam. Chùa cổ Bái Đính ngàn tuổi trên sườn núi hoang dã và quần thể chùa mới hoành tráng cùng tồn tại.
🛕 Lớn Nhất ĐNA
⛪
Kiến trúc Á–Âu · 1891
Nhà Thờ Đá Phát Diệm
Kiến trúc nhà thờ độc nhất thế giới — Gothic phương Tây xây bằng đá núi và gỗ theo nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Tháp chuông vuông 4 tầng kiểu đình làng, 5 nhà thờ đá đặc sắc và hồ trước nhà thờ phản chiếu hình ảnh huyền ảo. Kim Sơn quanh năm tổ chức lễ hội, thu hút hàng vạn giáo dân.
⛪ Kỳ Quan Kiến Trúc
🌲
Rừng nguyên sinh lớn nhất miền Bắc
VQG Cúc Phương
Rừng nguyên sinh 22,408 ha — nơi cứu hộ voọc mông trắng quý hiếm nổi tiếng toàn cầu. Cây chò chỉ nghìn năm tuổi cao 45m, hang Người Xưa 12,000 năm tuổi, bướm Cúc Phương mùa Tết bay thành đàn triệu con. Trekking, cắm trại và birdwatching hơn 300 loài chim.
🦎 Voọc Mông Trắng
🏮
Chùa lớn nhất thế giới · Hà Nam cũ
Chùa Tam Chúc · Đền Trần
Chùa Tam Chúc (Kim Bảng, Hà Nam cũ) — chùa lớn nhất thế giới 5,100 ha giữa hồ núi đá huyền bí. Đền Trần Nam Định — nơi thờ 14 vị vua Trần với lễ khai ấn Rằm tháng Giêng thu hút hàng chục vạn người. Phủ Giầy Nam Định — tín ngưỡng Mẫu Tam phủ UNESCO 2016.
🏮 Lớn Nhất Thế Giới
 
Ẩm Thực

Cơm Cháy Hoa Lư
Phở Bò Nam Định

Từ cơm cháy giòn xốp thơm mùi khói Ninh Bình, dê núi béo chắc thịt leo đá vôi, cá rô đầm Vân thơm ngon huyền thoại — đến phở bò nguyên bản Nam Định nước trong ngọt xương, kẹo Sìu Châu và cá kho làng Vũ Đại nức tiếng toàn quốc — bếp Ninh Bình mới là kho tàng ẩm thực đất Bắc phong phú nhất.

🍚
Cơm Cháy Ninh Bình
Đặc sản số 1 tỉnh Ninh Bình — lớp cơm cháy giòn rụm sấy khô từ đáy nồi gang, ăn kèm nước sốt thịt dê hầm/chim/ếch béo đậm. Giòn xốp bên ngoài, mềm thơm bên trong với mùi khói đặc trưng. Được Tổ chức Kỷ lục châu Á công nhận "Mồi ngon châu Á". Mua về làm quà số 1 của du khách Tràng An, Hoa Lư.
🍜
Phở Bò Nam Định — Nguyên Bản
Phở bò Nam Định được coi là phở bò nguyên bản nhất Việt Nam — ra đời đầu thế kỷ XX tại Nam Định, trước khi phổ biến ra Hà Nội. Nước dùng trong veo ngọt từ xương hầm kỹ, bánh phở sợi nhỏ mỏng dai mịn, thịt bò tươi thái mỏng. Phở gánh 3 giờ sáng tại Nam Định là trải nghiệm ẩm thực không thể bỏ qua.
🐐
Dê Núi Ninh Bình
Dê leo núi đá vôi Tràng An, Hoa Lư — ăn lá cây dại núi đá, thịt chắc thơm, ít mỡ, không hề nặng mùi như dê đồng bằng. Tái chanh, hấp sả, xào lăn, lẩu dê — mỗi món đều đặc sắc. Nhà hàng dê núi quanh Tràng An, Tam Cốc là điểm phải ghé khi du lịch Ninh Bình.
📍 Hoa Lư · Tràng An · Tam Cốc · Ninh Bình cũ
🐟
Cá Rô Đầm Vân & Cá Kho Vũ Đại
Cá rô đầm Vân (Gia Viễn) — loại cá rô đặc biệt chỉ có tại đầm Vân, thịt chắc thơm ngọt, kho riêu hoặc chiên giòn. Cá kho làng Vũ Đại (Lý Nhân, Hà Nam cũ) — đặc sản giao thừa nổi tiếng toàn quốc: cá trắm đen kho 10–12 tiếng với riềng mẻ, kẹo đắng, chắc thịt đậm vị — quà Tết sang trọng nhất miền Bắc.
📍 Gia Viễn (Ninh Bình) · Lý Nhân (Hà Nam cũ)
🍡
Kẹo Sìu Châu & Bánh Cuốn Nam Định
Kẹo Sìu Châu Nam Định — kẹo lạc trắng đặc sản truyền thống 100 năm tuổi, giòn ngọt thanh, bọc bột gạo mỏng. Bánh cuốn Nam Định — bánh cuốn nóng tráng tay từ gạo xay mịn, nhân thịt mộc nhĩ, chấm nước mắm chua ngọt thơm lừng. Nem nắm Giao Thủy — nem cuộn chặt ăn với bún, rau sống và chấm tương.
📍 TP Nam Định · Giao Thủy · Nam Định cũ
🌾
Rượu Kim Sơn & Chiếu Cói Ninh Bình
Rượu Kim Sơn — loại rượu trắng đặc sản vùng biển Kim Sơn từ gạo nếp cái hoa vàng và nước giếng cổ, nồng độ vừa phải, hương thơm nhẹ. Chiếu cói Kim Sơn — nghề truyền thống 200 năm, dệt từ cây cói biển, mỏng mịn bóng đẹp — đặc sản thủ công mỹ nghệ nổi tiếng nhất Ninh Bình, xuất khẩu khắp nơi.
📍 Kim Sơn · Ninh Bình cũ
🐸
Ốc Núi & Ếch Rang Muối Tràng An
Ốc núi đá Tràng An — ốc nhỏ, thịt giòn chắc, hương vị đặc trưng khác hẳn ốc đồng bằng. Hấp sả gừng hoặc xào chua cay. Ếch rang muối / ếch chiên bơ tỏi tại bờ sông Ngô Đồng — nhâm nhi ngắm núi đá phản chiếu mặt nước là trải nghiệm ẩm thực không thể thiếu khi thăm Tràng An hay Tam Cốc.
📍 Tràng An · Tam Cốc · Hoa Lư · Ninh Bình cũ
🍃
Bánh Nhãn & Kẹo Dồi Hà Nam
Bánh nhãn Bình Lục (Hà Nam cũ) — bánh tròn nhỏ như quả nhãn, giòn bên ngoài mềm bên trong, ngọt thanh từ bột nếp rang. Kẹo dồi Kim Bảng — kẹo mạch nha cuộn vừng rang vàng ươm, dẻo thơm mùi mật. Đây là hai đặc sản quà biếu truyền thống của vùng Hà Nam cũ nay thuộc tỉnh Ninh Bình mới.
📍 Bình Lục · Kim Bảng · Hà Nam cũ
 
Thời Tiết

4 Mùa Rõ Rệt
Đặc Trưng Bắc Bộ

Tỉnh Ninh Bình có khí hậu nhiệt đới gió mùa đồng bằng Bắc Bộ với 4 mùa đặc sắc — xuân ấm mưa phùn hoa súng nở, hè nóng ẩm bão lũ, thu mát mẻ lúa chín vàng óng, đông lạnh giá mù sương. Mùa thu (tháng 9–10) là thời điểm đẹp nhất để thăm Tràng An, Tam Cốc khi ruộng lúa chín vàng trải dài giữa núi đá.

Lượng Mưa TB (mm/tháng) · Tỉnh Ninh Bình
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
T1T2T3T4 T5T6T7T8 T9T10T11T12
🌸 Tháng 3–4 · Mùa Xuân
Hoa súng nở Tràng An
Ấm 18–24°C, mưa phùn nhẹ, hang động huyền ảo trong sương.
🌾 Tháng 9–10 · Mùa Thu
Lúa chín vàng Tam Cốc
Mát 24–28°C, lúa vàng phản chiếu núi đá — cảnh đẹp nhất năm.
38°
C — Cao Nhất
T6–8 · Nóng ẩm · Mưa bão
8°
C — Thấp Nhất
T1 · Rét đậm · Sương mù
1,750
mm/Năm · Lượng Mưa
Mưa tập trung T5–9
~26°
C · Nhiệt Độ TB Năm
4 mùa rõ · Đặc trưng Bắc Bộ
⭐ Tháng 3–4 & 9–10 · Tốt Nhất
Mùa Du Lịch Đỉnh Cao
Tháng 3–4: hoa súng tím nở khắp Tràng An, mưa phùn xuân tạo sương mù huyền ảo. Tháng 9–10: lúa chín vàng ươm Tam Cốc — cảnh đẹp nhất năm, đặt thuyền trước 1 tháng mùa cao điểm. Tránh T6–8 nóng ẩm và T11–2 lạnh sương mù dày.
✅ Tháng 10–11 · Lễ Hội Mùa Thu
Lễ Hội Hoa Lư & Đền Trần
Lễ hội Hoa Lư (Tháng 3 AL): lễ hội lớn nhất tỉnh kỷ niệm vua Đinh dẹp loạn, diễn trò "Cờ lau tập trận". Lễ khai ấn Đền Trần (Rằm tháng Giêng): hàng chục vạn người đến Nam Định cầu may, nhận ấn. Lễ hội chùa Tam Chúc và Bái Đính thu đông đảo phật tử toàn quốc.
⚠️ Tháng 6–8 · Cẩn Thận
Mùa Bão & Mưa Lớn
Tháng 6–8: nóng ẩm 35–38°C, mưa lớn và bão có thể ảnh hưởng. Vùng thấp trũng Nam Định hay bị ngập lụt. Hang động Tràng An đôi khi phải đóng cửa khi mực nước dâng. Nếu đi mùa này nên kiểm tra thời tiết trước và chuẩn bị áo mưa.
 
Hỏi & Đáp

Câu Hỏi
Thường Gặp

Những thắc mắc phổ biến về tỉnh Ninh Bình mới sau hợp nhất Hà Nam + Nam Định + Ninh Bình từ 01/7/2025 theo NQ 202/2025/QH15.

Tỉnh Ninh Bình mới hình thành theo Nghị quyết 202/2025/QH15 (12/6/2025, hiệu lực 01/7/2025), hợp nhất toàn bộ tỉnh Hà Nam (~860 km², ~0.9M dân), tỉnh Nam Định (~1,652 km², ~1.88M dân) và tỉnh Ninh Bình cũ (~1,387 km², ~1M dân). Tổng: diện tích 3,942.62 km², dân số 4,412,264 người, 129 đơn vị hành chính (97 xã + 32 phường). NQ cấp xã: 1674/NQ-UBTVQH15. Tỉnh lỵ tại TP Ninh Bình.

Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa VÀ Thiên nhiên Thế giới kép ngày 23/6/2014 — di sản kép đầu tiên và duy nhất tại Đông Nam Á, đạt cả tiêu chí văn hóa (cố đô Hoa Lư, hành cung Vũ Lâm kháng Nguyên Mông) lẫn thiên nhiên (địa chất karst 250 triệu năm, đa dạng sinh học). Diện tích di sản 6,226 ha, vùng đệm 6,026 ha với hàng trăm hang động karst ngập nước.

Tỉnh Ninh Bình mới (hợp nhất Hà Nam + Nam Định + Ninh Bình) có hơn 5,000 di tích — dày đặc nhất đồng bằng Bắc Bộ: Tràng An UNESCO kép 2014, cố đô Hoa Lư (kinh đô thế kỷ X), chùa Bái Đính (lớn nhất Đông Nam Á), Tam Cốc–Bích Động, VQG Cúc Phương (voọc mông trắng), nhà thờ đá Phát Diệm (kiến trúc Á–Âu 1891), chùa Tam Chúc (lớn nhất thế giới, Hà Nam cũ), Đền Trần Nam Định (khai ấn Rằm tháng Giêng), Phủ Giầy (tín ngưỡng Mẫu UNESCO 2016). Năm 2025 đón hơn 14 triệu lượt khách.

Ninh Bình đẹp nhất vào hai thời điểm: Tháng 3–4 (xuân) — hoa súng tím nở khắp Tràng An, mưa phùn tạo sương mù huyền ảo trong hang động, nhiệt độ mát 18–24°C. Tháng 9–10 (thu) — lúa chín vàng ươm Tam Cốc tạo bức tranh núi–sông–lúa ngoạn mục nhất năm, nhiệt độ mát 24–28°C. Mùa thu Tam Cốc rất đông khách, nên đặt thuyền trước 1–2 tháng. Tránh tháng 6–8 (nóng, mưa bão) và tháng 11–2 (lạnh sương mù dày).

Phở bò Nam Định được coi là phở nguyên bản nhất Việt Nam — ra đời đầu thế kỷ XX tại Nam Định, trước khi phổ biến ra Hà Nội rồi toàn quốc. Điểm khác biệt: nước dùng trong veo ngọt từ xương bò hầm kỹ không bị đục, bánh phở sợi nhỏ mỏng mịn dai hơn phở Hà Nội, thịt bò tươi thái mỏng. Ít gia vị nặng mùi, vị ngọt thanh tự nhiên hơn. Phở gánh 3 giờ sáng tại TP Nam Định là trải nghiệm đặc biệt nhất — người Nam Định ăn phở từ khi mặt trời chưa mọc.

Chùa Bái Đính (Gia Viễn, Ninh Bình cũ) là chùa lớn nhất Đông Nam Á với diện tích 539 ha, nổi tiếng với tượng Phật đồng lớn nhất ĐNA, 500 tượng La Hán đá xanh và chuông đồng nặng 36 tấn. Chùa Tam Chúc (Kim Bảng, Hà Nam cũ) được đánh giá là chùa lớn nhất thế giới về tổng thể không gian với 5,100 ha, bao gồm hồ Tam Chúc 1,000 ha và kiến trúc kỳ vĩ giữa núi đá vôi. Nay cả hai đều thuộc tỉnh Ninh Bình mới — tạo thành cụm chùa lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á.

Đặc sản tỉnh Ninh Bình mới mua về làm quà ngon nhất: cơm cháy Ninh Bình (đặc sản số 1, giòn thơm đóng hộp), chiếu cói Kim Sơn (thủ công mỹ nghệ truyền thống 200 năm), kẹo Sìu Châu Nam Định (kẹo lạc trắng 100 năm tuổi), bánh nhãn Bình Lục Hà Nam (giòn ngọt đặc trưng), cá kho làng Vũ Đại (quà Tết sang, hút chân không), rượu Kim Sơn (rượu nếp đặc sản), nem chua Yên Mạc và đồ đá mỹ nghệ làng Ninh Vân (điêu khắc đá tinh xảo).